دیابت چیست ؟

به بالابودن مداوم قند خون بیماری دیابت گفته می‌شود كه در واقع بعلت ناكافی‌بودن میزان انسولین خون این مشكل ایجاد می شود. انسولین هورمونی است كه از لوزالمعده ترشح شده و برای سوخت و ساز گلوكز كه مهم‌ترین قند در بدن است لازم می باشد. در واقع وقتی انسولین به حد كافی در بدن تولید نشود یا گیرنده های آن در سطح سلولها كم شوند، قند توانایی ورود به داخل سلولهای بدن و مصرف شدن جهت تولید انرژی را ندارد و در خون می‌ماند و این زمان است كه گفته می‌شود قند خون بالا رفته است .   

براساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت تا سال 2025، تعداد مبتلایان به دیابت در جهان به 333 میلیون نفر می‌رسد. این آمار نشان می‌دهد كه دیابت در كشورهای توسعه‌یافته تا 42 درصد و در كشورهای در حال توسعه تا 170 درصد افزایش می‌یابد. مطالعات نشان می‌دهد سبك زندگی در ایجاد بیماری دیابت بیش از سایر عوامل نقش دارد. با افزایش شهرنشینی سبك زندگی به سمت عدم تحرك مناسب، تغذیه نامناسب و مصرف غذاهای آماده پیش رفته است .

 

انواع دیابت :

دیابت نوع 1 : در افرادی كه به هر دلیلی لوزالمعده ، انسولین ترشح نمی‌كند یا میزان اندكی انسولین می‌سازد، فرد به دیابت نوع یك مبتلا می‌شود. بدن این افراد نمی‌تواند از قند خون استفاده كند، بنابراین فرد لاغر شده و برای ادامه زندگی حتما باید انسولین تزریق كند.

دیابت نوع 2  : كه شایع‌تر هم هست، هورمون انسولین از لوزالمعده ترشح می‌شود، اما میزان آن ناكافی است یا سلول‌های بدن به آن واكنش ندارند. این بیماری معمولا با مصرف دارو‌های كاهش دهنده قند خون و در مواردی تزریق انسولین كنترل می‌شود

دیابت بارداریدیابت بارداری :  مربوط به چند ماهه آخر دوران بارداری است و معمولاً سابقه خانوادگی در ابتلا به آن نقش دارد. كاهش و محدود كردن دریافت قندهای خالص و افزایش تعداد وعده‌های  غذاو كاهش حجم وعده‌ها از جمله عوامل بهبود بخش می‌باشند. در واقع این دیابت مختص به دوران بارداری زنان است ولی حدود 5 تا 10? از این زنان بلافاصله یا مدتها پس از بارداری ، دیابت آنها به دیابت نوع دو تبدیل می‌شود .

.آنچه در بسیاری از موارد بیماران دیابتی را دچار عوارض می‌كند، ناآگاهی از میزان قند خون است. این مساله بخصوص در بیماران دیابت نوع 2 كه علائم پرسر و صدایی ندارد و بیماری كم‌كم خود را نشان می‌دهد، بیشتر دیده می‌شود. به عبارت دیگر گاهی فرد از بیماری خود اطلاع ندارد و پس از صدمه دیدن اعضایی مانند كلیه، چشم و...  بعلت  بالا بودن قند خون ، به مراكز درمانی برای معالجه مراجعه می كند .

دیابت خود را چگونه نشان می‌دهد؟

وقتی انسولین به حد كافی در بدن تولید نشود یا گیرنده های آن در سطح سلولها كم شوند، قند توانایی ورود به داخل سلولهای بدن و مصرف شدن جهت تولید انرژی را ندارد و در خون می‌ماند و این زمان است كه گفته می‌شود قند خون بالا رفته است.

چنانچه  دوبار قند خون ناشتای شما( FBS ) بالاتر از 126 باشد  ویا دوبار  قند خون غیرناشتای (BS  ) شما بالاتر از 200 باشد دیابت قطعی است.

 ازجمله علائم دیابت عبارتند از :

1- تشنگی مفرط
2- گرسنگی مفرط
3- ادرار زیاد و مكرر ( بخصوص شبها )
4- زخم یا خونریزی كه دیر بهبود می‌یابد
5- پوست خشك و خارش‌دار
6- كاهش وزن بدون دلیل
7- تار شدن بینایی
8- خواب آلودگی و خستگی غیرمعمول
9- خواب رفتن و سوزن‌سوزن شدن دست و پا
10- عفونت مكرر قارچی در پوست، لثه‌ها و دستگاه تناسلی زنانه

با وجود این باید دانست این علائم در بیماران دیابت نوع 2 آنقدر تدریجی است كه گاهی خود فرد هم متوجه آنها نمی‌شود. بنابراین پزشكان توصیه می‌كنند افرادی كه در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت هستند برای بررسی و معاینه باید به صورت دوره‌ای (حداقل سالی یك بار) به پزشك مراجعه كنند.

 

چه كسانی در معرض ابتلا هستند

وجود سابقه ابتلا به دیابت در اعضای خانواده

افراد چاق؛ بعلت امكان مقاومت به انسولین بدلیل وزن بالا و نیز افزایش بافت چربی افراد مسن (بالای 40 سال )؛ به دلیل كاهش تولید انسولین

سابقه ابتلا به دیابت در دوران بارداری بخصوص زنان دارای نوزاد بالای 5/4 كیلوگرم در حین تولد

 

چگونه برای دیابت تست می‌شوید ؟

چنانچه  دوبار قند خون ناشتای شما( FBS ) بالاتر از 126 باشد  ویا دوبار  قند خون غیرناشتای (BS) شما بالاتر از 200 باشد دیابت قطعی است. اگر قند كمتر از 100باشد شما دیابت ندارید. و اگر بین 100 تا 126 باشد احتمال دیابت در شما وجود دارد و شما باید تست تحمل گلوكز (GTT ) را انجام بدهید.

 

عوارض دیابت

تحقیقات دقیق نشان داده است كه هرچه شما بهتر میزان قند خونتان را كنترل نمایید، احتمال كمتری دارد كه به عوارض و مشكلات آن گرفتار شوید

1-    عوارض كلیوی : در افراد دیابتی، بعلت تجمع قند خون در رگهای كوچك كلیه، كلیه ها دچار صدمه می‌گردند. این وضعیت شبیه به ایجاد یك سوراخ بزرگ در یك چای صاف كن می‌باشد. در این حالت، موادی كه باید بطور طبیعی در بدن حفظ شوند، از طریق ادرار از بدن خارج می شوند.

2-  گرفتاری اعصاب بواسطه اختلال در خونرسانی ، و یا بواسطه وارد آوردن صدمه مستقیم به عصب بعلت بالا بودن قند خون

-   اعصاب حرکتی: می تواند منجر به از دست رفتن فعالیت عضلات کوچک دستها یا پاها شود. در چنین مواردی انگشتان پاها به سمت بالا چنگ می شوند و انگشتان دستها هم ضعیف می گردند.

-    اعصاب حسی: ابتدا باعث حساس شدن و درد پاها شود اما بتدریج پاها بی‌حس شده و هیچ حسی را متوجه نمی‌شود و ایجاد عارضه پای دیابتی را می نماید که در دراز مدت موجی قطع عضو می گردد.

3- توانایی جنسی : بخاطر داشته باشیم که ناتوانی جنسی می تواند به غیر از مشکلات بدنی، بعلت مشکلات روانی نیز ایجاد شود، خواه شما به دیابت مبتلا باشید یا نباشید. بنابراین تمام مشکلات جنسی خود را با پزشک در میان بگذارید تا او بتواند درمان مناسب را برای شما انتخاب نماید.

4-  گرفتا گرفتاری شریانها : مبتلایان به مرض قند در معرض خطر ابتلاء به سفت و سخت شدن دیواره رگها و شریانهای بزرگ هستند که می تواند موجب سکته قلبی یا مغزی شود و نیز سبب کم شدن گردش خون پاها می گردد.

5- عوارض چشمی : که می تواند از تار شدن موقتی بینایی تا مشکلات شدیدتری همراه باشد.

 

پیشگیری از دیابت برای همه

اگر چه امروز شمار بیماران دیابتی بسرعت رو به افزایش است، تنها راه درمان آن همان کنترل و در نهایت پیشگیری از ایجاد آن است. پیاده‌روی یکی از بهترین ورزش‌ها برای مبارزه با دیابت است. مطالعات نشان داده که ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی تعداد گیرنده‌های انسولین را روی دیواره سلول‌ها افزایش می‌دهد. با افزایش این گیرنده‌ها قند خون وارد سلول شده و به مصرف آن می‌رسد و در نتیجه این قند کاهش می‌یابد.

 

تغذیه بیماران دیابتی

شاید بتوان مهم‌ترین دغدغه مبتلایان به دیابت را تغذیه آنها دانست. محدود کردن مصرف قند و نشاسته شاید در ابتدا مشکل به نظر برسد ولی با جایگزینی غذاهای مناسب می‌توان تغذیه‌ای متنوع و سالم را برای دیابتی‌ها نیز برنامه‌ریزی کرد. یکی از بهترین راه‌های مصرف مواد نشاسته‌ای آن است که در یک وعده غذایی از یک نوع آن استفاده کرد.

-    استفاده از نان‌های سبوس‌دار مانند سنگگ و نیز نان‌های حاوی غلات مانند نان جو به دلیل داشتن فیبر بیشتر هم به عملکرد بهتر روده‌ها کمک می‌کند و هم ویتامین‌ها و مواد معدنی بیشتری را به بدن می‌رساند.

-    مواد نشاسته‌ای به دلیل آن که برای تبدیل‌شدن به قند‌های ساده نیاز به هضم دارند به طور سریع و یکباره جذب خون نشده و آن را سریع بالا نمی‌برند. در مقابل مواد غذایی حاوی قند و شکر مانند نوشابه‌های قندی، مربا، شکلات و شیرینی و کیک معمولا خیلی زود قندشان جذب خون شده و میزان قند خون را بالا می‌برند.

- مصرف میوه‌ها به جای آبمیوه ارجحیت دارد، زیرا علاوه بر مواد معدنی و ویتامین‌های موجود، فیبر بیشتری دارد و به جذب کندتر مواد قندی کمک می‌کند. گنجاندن انواع سالاد سبزیجات در برنامه غذایی نیز مفید است به شرطی که به جای سس‌های چرب از آبلیمو و آبغوره یا ماست استفاده شود.

مصرف گوشت‌های کم‌چرب مانند گوشت سینه مرغ و ماهی به شما برای ساخت و ساز و ترمیم بافت‌های بدن کمک می‌کند، اما باید از مصرف گوشت قرمز چربی‌دار یا گوشت مرغ دارای پوست پرهیز کرد.ری پوستی

تنها راه درمان آن همان کنترل و در نهایت پیشگیری از ایجاد آن است.