لیشمانیاها بیماریهای انگلی هستند که توسط انگلهای تک یاخته ای از جنس لیشمانیا ایجاد میشوند این انگلها از گروه تاژکداران خونی و بافتی هستند که به اشکال مختلف بروز میکنند به همین دلیل اصطلاح لیشمانیوز به یک طیف بیماری اشاره دارد.

لیشمانیاها بیماریهای متعددی ایجاد میکنند که از لحاظ اپیدمیولوژیک و کنترل به کلی متفاوتند ولی از جهات علائم بالینی ، امکان دارد بعضی از آنها در تمام یا قسمتی از مراحل بیماری یکسان باشند. در ایران مشکل اصلی لیشمانیوزهای جلدی و احشایی است ( نوع جلدی مخاطی در ایران وجود ندارد)

تعریف موارد لیشمانیوز جلدی

مورد مظنون لیشمانیوز جلدی : پاپول یا زخم پوستی ( بیشتر در نقاط باز بدن) در منطقه آندمیک ، که بیش از 10 روز طول کشیده باشد.

مورد محتمل لیشمانیوز جلدی : وجود پاپول یا زخم پوستی که بتدریج افزایش اندازه یافته ، اولسر آن گاهی سطحی و برآمده بصورت زخمهای عمیق و چرکی با کتلره های قرمز رنگ است.

مورد قطعی لیشمانیوز : دیده شدن انگل در گسترش تهیه شده از ضایعه پوستی ( اسمیر ) یا کشت .

درمان لیشمانیوز جلدی

در مورد زخمهای ملایم خودبخود محدود شونده ، درمان سیستمیک با ترکیبات آنتیموان ، گران و سمی است لذا توصیه میشود این زخمها ، فقط با گاز استریل پانسمان شوند .

در زخمهای جلدی وسیع و یا تغییر شکل یافته ، ترکیبات آنتیموان 5 ظرفیتی بمیزان روزانه mg/kg20 -10 بمدت 20-10روزتوصیه میشود درمان را باید در مورد زخمهایی که به آرامی به درمان پاسخ میدهند تا مدت 30 روز ادامه داد در صورت نقص پاسخ درمانی ، دومین و یا حتی سومین دوره درمانی میتواند موفقیت آمیز باشد .

تزریق داخل زخمی آنتیموان پنج ظرفیتی نیز موثر است .

در صورت عفونت ثانویه باکتریایی ، باید از آنتی بیوتیک و مراقبت موضعی زخم استفاده کرد .و پوسته روی زخم را نباید برداشت .

کتوکونازول بمیزان روزانه400-200میلی گرم ، برای مدت 6-4 هفته روی حدود 70% بیماران با زخمهای ایجاد شده توسط لیشمانیا ماژور موثر است .

در صورت عدم پاسخ دهی مناسب به ترکیبات آنتیموان 5 ظرفیتی ، آمفوتریسین B ، داروی جایگزین مفیدی است .

تعریف موارد لیشمانیوز احشایی ( کالا آزار)

مورد مظنون کالا آزار : بروز علائم بالینی بصورت بیماری تحت حاد شامل تب ، هپاتومگالی( بزرگی کبد)،اسپلنومگالی( بزرگی طحال) ، کاهش وزن ، کم خونی و تغییر زنگ پوست .

مورد محتمل کالا آزار : علائم بالینی همراه با آزمایش DAT و IFA مثبت.

مورد قطعی کالا آزار : دیدن انگل در گسترش تهیه شده از بافت ها (طحال ، مغز استخوان و غدد لنفاوی ) و یا بدست آوردن آن در محیط کشت .

درمان کالا آزار

برای درمان اشکال مختلف لیشمانیوز بجرء نوع منتشره آن ، ترکیب پنج ظرفیتی آنتیموان بمیزان روزانه mg/kg 20 بمدت روز توصیه میشود افرادی که به درمان با آنتیموان در دوره اول جواب درمانی مناسب نمیدهند ممکن است در دوره دوم و یا حتی دوره سوم پاسخ مناسب بدهند و آنتیموان دراین دوره تا 30 روز قابل تجویز است . ترکیبات آنتیموان ، عوارض دارویی کبدی و قلبی دارد .

در صورت عدم پاسخ به آنتیموان ، انتخاب دوم آمفوتریسین B و پنتامیدین است . آمفوتریسین B روزانه یا هفته ای3 بار) بصورت انفوزیون داخل دکستروز 5 درصد طی 4 ساعت ) تجویز میشود. درمان با دز اولیه 10-5 میلی گرم شروع میشود و در هر نوبت تجویز ،10-5 میلی گرم افزایش می یابد تا زمانی که دز کامل 3-1 گرم داده شود.